De digitale doktersassistent

Toekomstmuziek of utopie?

Voor de één is het een angstscenario, voor de ander een toekomstdroom: medische beslissingen met behulp van datatechnologie. Het zijn die momenten waar je als medicus van huivert, dat je onder grote tijdsdruk een foute beslissing maakt omdat je niet bekend bent met de medische historie van de patiënt. Hoe zou datatechnologie hier het beste bij kunnen helpen? Bluefrog werkt in het UMC Utrecht aan het nieuwe dataplatform en bekijkt de mogelijkheden van Clinical Decision Support (CDS) systemen. 

Datatechnologie biedt enorme mogelijkheden voor de gezondheidszorg. Maar stuit tegelijkertijd op enorme weerstand vanuit de politiek. Denk maar aan de discussie rond het Landelijk Elektronisch PatiëntenDossier (EPD). Zijn de patiëntgegevens wel genoeg beveiligd? Inmiddels is het EPD in iets gewijzigde vorm gewoon in gebruik, zij het niet op landelijk, maar op lokaal niveau. Je kunt de technologische ontwikkeling proberen te stoppen, maar de vooruitgang is net een rivier: je kunt proberen een rivier af te sluiten, maar het water vindt dan wel weer een andere weg.

Digitale Klinische Beslissingsondersteuning

De ontwikkeling van beslissingsondersteunende systemen in de medische zorg is ook zo’n rivier, die van alle kanten wordt ingedamd. Stoppen we daarmee de rivier? Nee, maar door de waterkracht te kanaliseren, kunnen er nog mooie dingen uitkomen.  Acute medische besluitvorming op basis van direct beschikbare digitale informatie, kan levens redden. De data zijn er al: er is voor iedere patiënt wel ergens een elektronisch dossier aangelegd. Is het niet bij een huisarts, dan is het wel in een ziekenhuis. De techniek is er in principe ook. Het zou dus alleen een kwestie moeten zijn van het bij elkaar brengen van data en technologie, en klaar is de “Digitale Doktersassistent”. Zo eenvoudig is dat niet.

Gezondheidszorg is en blijft werk door mensen, voor mensen. Met menselijke passie en menselijke fouten. Echter: dat de digitale revolutie in de gezondheidszorg wordt verwelkomd, wil nog niet zeggen dat iedere arts, verpleegkundige of assistent is ingeburgerd in ICT-vaardigheden. En net zoals vroeger iedere arts een ander, onleesbaar handschrift had, is het invoeren van bestaande medische patiëntgegevens nog lang niet gesynchroniseerd. Ook al zou nu iedere clinicus zich laten bijscholen, dan zitten we nog steeds met de bestaande data of patiëntendossiers, die soms nog moeten worden ingevoerd in herkenbare systemen.

Uniformiseren van invoergegevens

Het is de grootste uitdaging om alle medische bronbestanden “uit te lezen” en te homogeniseren, zodat er een eenduidige conclusie uit zou kunnen rollen. Aangezien we te maken hebben met net zoveel mensen die het moeten invoeren, als manieren waarop het is ingevoerd, lijkt dat nog verre toekomstmuziek. Sommige mensen hebben hun hoop gevestigd op de rol van Artificial Intelligence, of zelflerende systemen. Maar die stroom is vooralsnog een lege bedding, tot grote opluchting van een aanzienlijke groep mensen die bang zijn dat “zelflerende” datasystemen de rol van de mens overbodig maken.

De wet- en regelgeving houdt de ontwikkelingen scherp in de gaten. Om de kwaliteit, verifieerbaarheid en het juiste gebruik van data te kunnen garanderen, moeten CDS systemen voldoen aan de allerhoogste normen, zoals ook vastgelegd in de nieuwe MDR (Medical Device Regulation). Dit is de verzameling van alle wetgeving omtrent medische apparatuur die direct invloed hebben op de medische behandeling. Daaronder vallen bijvoorbeeld scalpels, mondkapjes, maar ook implantaten, pacemakers, beademingsmachines, en röntgenapparatuur. Door de opkomst van datatechnologie vallen daar dus ook de CDS systemen onder.

Digitale informatie direct beschikbaar?

De ISO, NEN en andere normeringen zijn voor veel instanties een bruikbare kwaliteitsnorm, maar voor de makers van dergelijke systemen een enorme barrière. Bluefrog werkt bij de ontwikkeling van het nieuwe dataplatform in het UMC Utrecht, nauw samen met Dr. Teus Kappen. Teus is, naast zijn functie van anesthesist, Chief Science Information Officer. Hij houdt zich bezig met de toepassingen van datatechnologie als ondersteuning van medische beslissingen.

Zijn wens voor de toekomst van data gestuurde zorg? “Als specialist zou ik het liefst direct toegang hebben tot alle digitale medische gegevens van een patiënt, bijvoorbeeld als een patiënt acuut moet worden geopereerd. Zo zou ik snelle beslissingen kunnen nemen, op basis van goede, relevante informatie. Nu ben ik in de tijdsdruk vaak nog aangewezen op procedures, of op informatie van naasten.”

Tegenwoordig kun je, met toestemming van de patiënt, inzage krijgen in het lokale elektronisch patiëntendossier, dat is afgeschermd door de DigiD. Daarvoor moet je contact opnemen met de huisarts of het ziekenhuis waar de patiënt normaal in behandeling is. Teus Kappen: “Het zou bijvoorbeeld wenselijk -en eenvoudig- zijn om een toepassing te ontwikkelen, die de relevante informatie direct en beveiligd op mijn mobiel weergeeft, op het moment dat een patiënt de IC wordt binnengereden.” Maar voor zo’n idee de hele molen van reguleringen en normeringen heeft doorlopen heeft de rivier van de vooruitgang waarschijnlijk al een andere uitweg gevonden.

Manta Automated integral data lineage

Het implementeren van Automated data lineage, zoals Manta, zou wellicht voor een doorbraak kunnen zorgen. Deze softwareoplossing scant automatisch alle systemen waar de data doorheen is gegaan. Manta kan in een oogwenk de datastromen vanaf de bron tot en met de eindgebruiker traceren en controleren. Hiermee is het securityprobleem nog niet opgelost, maar geeft je wel uitsluitsel of de data sinds de originele invoering is veranderd of niet. Maar zoals dat gaat met doorbraken in de medische wereld, het wachten is op goedkeuring van de betreffende instanties. Want als het om mensenlevens gaat, kun je niet zorgvuldig genoeg zijn.

Tot slot: Panta Rhei

Heraclitus stelde als een van de eersten: “Alles stroomt, alles is in beweging.” Oftewel Panta Rhei. Hij vergeleek de ontwikkeling van alles met een rivier. Het water stroomt vanaf de bron in de bergen naar de zee. Zo gaat dat nou eenmaal. De rivier is nooit hetzelfde, maar een ding is altijd zeker, het water stroomt naar beneden. En als het water in dit geval de technologische ontwikkeling in de medische zorg is, dan zal een data gedreven werkondersteuning slechts een kwestie van tijd zijn.